"In plaats van deelnemers direct te vragen hoe iets beter kan, nodig je hen eerst uit om te bedenken hoe je het juist zo slecht mogelijk kunt aanpakken', zegt Ilse Jansen- Bloemberg. Jansen is hoger veiligheidskundige (HVK'er), zelfstandig trainer en adviseur op het gebied van arbeidsveiligheid en gedragsverandering. Ze ondersteunt bedrijven bij het ontwikkelen van veiligheidsprogramma's en het versterken van veiligheidsbewustzijn.
Dat doet ze met interactieve trainingen, serious games en herkenbare praktijkvoorbeelden, waarmee ze veiligheid concreet en toepasbaar maakt. Ze is ook een graag geziene spreker op het Arbo Kennisfestival. Haar workshops worden steevast het hoogste beoordeeld.
Bij ‘de omgekeerde vraag’ valt weerstand weg
De werkvorm 'de omgekeerde vraag' ontdekte ze via een cursus Creatief Denken van Start2Create. "Tijdens deze opleiding zijn verschillende creatieve werkvormen voorbijgekomen, maar de omgekeerde vraag is by far mijn favoriet.
Bij een gewone vraag als: 'hoe kunnen we veiliger werken?' gaan vaak de nekharen van deelnemers omhoog. Je krijgt dan voorspelbare antwoorden: beter communiceren, vaker controleren en elkaar aanspreken. Zo'n vraag kan dus ook weerstand oproepen", zegt Jansen. "Deelnemers hebben het gevoel dat ze nog een keer moeten vertellen wat allang bekend is."
Maar bij 'de omgekeerde vraag' gebeurt er volgens haar iets anders. "De druk verdwijnt om direct een goed of sociaal wenselijk antwoord te geven. Het antwoord mag zelfs een beetje absurd zijn, graag zelfs. Zo maakt het 'ja maar' van deelnemers plaats voor herkenning. Dat is de kracht van de omgekeerde vraag."
Samen kijken hoe het nog beter kan
De werkvorm kun je volgens Jansen inzetten voor bewustwording van de thema's waar je op dat moment mee bezig bent. En vooral ook om samen te kijken hoe het nog beter kan. Volgens haar is 'de omgekeerde vraag' geen trucje om kritische deelnemers snel enthousiast te krijgen.
"Weerstand heeft vaak een reden. Mensen hebben eerdere verbetertrajecten zien mislukken, missen terugkoppeling of voelen zich niet gehoord. Juist daarom is het belangrijk om nieuwsgierig te zijn. Wat maakt dat iemand dit zo ervaart? Welk signaal zit er achter de kritiek? En wat kunnen we daarvan leren? Soms ontstaat beweging niet door opnieuw te vertellen hoe het beter moet. Soms ontstaat beweging door eerst samen te onderzoeken hoe je het gegarandeerd slechter zou maken."
Mensen voelen zich gehoord en melden meer
"Ik zet deze en andere creatieve werkvormen zelf regelmatig bij mijn eigen klanten in. Het is een fijne manier om snel en energiek bij werknemers of deelnemers op te halen wat beter kan en het werkt daardoor heel goed als aftrap van een training."
"Bij een bedrijf in de infra hebben we deze werkvorm bijvoorbeeld ingezet tijdens een serie workshops verdeeld over verschillende vestigingen. De vraag luidde: Hoe maken we het werk zo onveilig mogelijk? Per vestiging is er een top 3 uitgekomen, over alle vestigingen is hier de rode draad uitgehaald. De organisatie heeft de punten vervolgens omgezet in een actieplan en is daar binnen 3 maanden actief mee aan de slag gegaan."
"Met als gevolg dat er daadwerkelijk situaties veiliger zijn geworden. Denk aan een betere mobiele werkplekverlichting, het toepassen van bouwhekken met platte voet en de aanschaf van nieuwe zagen. Maar vooral mooi is ook dat de medewerkers zich gehoord voelden. Dat ze eerder geneigd waren om onveilige situaties te delen en met verbeterideeën te komen. Oftewel: de meldingsbereidheid ging omhoog."
